3 Sociale duurzaamheid

Visie in breder perspectief
Samenleven doe je niet alleen, maar daarvoor hebben we duurzame verbanden nodig, zoals gezin, kerk, school, werk, sportverbanden, buurtverenigingen, etc. Het CDA wil die (sociale) infrastructuur verder uitbouwen en verankeren. Daar waar nodig wordt de zorg gestimuleerd en de inzet van mensen die wat extra’s bieden gewaardeerd. Belangrijke kenmerken van een dergelijke samenleving is respect voor elkaar en elkaars levensbeschouwelijke opvattingen. In de moderne samenleving waarin netwerken steeds belangrijker worden, is meedoen en participeren wezenlijk. “Mensen in hun kracht brengen en houden” (Wijffels) betekent de mensen hun eigen verantwoordelijkheid (terug)geven en zorgen dat er verbindingen ontstaan. Dat geldt voor iedereen, zowel jongeren als ouderen. Dat geldt voor de jongeren omdat het de dragers van de toekomst zijn. Het geldt ook voor de ouderen vanwege de grote ervaring en de geweldige mogelijkheden die ze hebben - en die ze willen blijven gebruiken ook buiten het arbeidsproces - maar ook vanwege hun toenemende zorgvraag. We behoren zorgvuldig en genuanceerd met elkaar om te gaan. De overheid activeert en stimuleert de actieve betrokkenheid van burgers en instellingen, maar neemt die niet over. Daarin past vooral een ruimhartige positionering van de vele vrijwilligers, het cement van onze netwerkende samenleving. Het gaat niet altijd vanzelf. De overheid kan dan het ontbrekende aanvullen of een extra zetje geven: zorg dat de mensen niet aan de zijkant komen te staan, betrek ze er bij, geef ze de verantwoordelijkheid. Geef de ruimte aan de vele mogelijkheden die er in de samenleving zitten. Het CDA wil een bijdrage leveren aan de sociale cohesie van de samenleving waarin wij leven en waarvoor we medeverantwoordelijkheid dragen. Dat kan door verbindingen te leggen tussen de professionals en de vrijwilligers op diverse terreinen. De professionele organisaties met een belangrijke steunfunctie hebben vaak een exclusieve subsidierelatie met de provincie. Via die relatie kan de provincie er op toezien dat deze op de goede manier hun werk uitvoeren: betrokkenheid van en participatie door de betrokkenen zelf op het beleid en de positionering van de vrijwilligers.

3.1 De zorg

Visie - De vraag is vaak breder dan de zorg in enge zin. Ze doet zich ook voor op de terreinen van het wonen, werken, welzijn en vervoer. De individuele vraag en de behoefte van de zorgvrager staat naar het oordeel van het CDA centraal. We leven in een tijd van veel veranderingen vanwege de toenemende vergrijzing, de vermaatschappelijking, extramuralisering en deconcentratie van de zorg. Vrijwilligers zijn van steeds groter belang voor de kwaliteit van de samenleving en de invulling van de zorgvraag. Dat wordt nog eens versterkt door de invoering van de WMO. Het CDA is van oordeel dat op dit terrein de verschillende overheden elkaar moeten aanvullen en versterken. De directe beleidsmatige en uitvoerende verantwoordelijkheid ligt naar haar oordeel grotendeels bij de gemeenten. Het CDA wil dat de provincie gemeenten stimuleert.

Programmapunten
a. Het CDA ondersteunt de organisaties van vrijwilligers, gehandicapten, ouderen, mantelzorgers en Patiënten Consumenten Platforms die zich provinciaal inzetten voor de bovenlokale aspecten van de zorg(vrager).
b. Het zijn de gemeenten die de invoering van de WMO monitoren. Het CDA wil dat de provincie dit nauwlettend volgt en de resultaten daarvan meeneemt in haar eigen beleid.
c. Het CDA wil dat de zorg toegankelijk is voor iedereen. Speciale aandacht gaat hierbij uit naar de groep allochtone ouderen (de ‘oudkomers’).
d. Het CDA wil de regionale zorginfrastructuur verder versterken in Overijssel. Speciale aandacht hierbij krijgt de palliatieve zorg. Regionale initiatieven (o.a. hospices) krijgen provinciale ondersteuning.

3.2 Jongeren en jeugdzorg

Visie - Het gaat gelukkig goed met onze jeugd, onze jongeren. Wij mogen ook wat dat betreft vertrouwen hebben in de toekomst. Het CDA wil de jongeren blijvend aan onze provincie binden en vindt dan ook dat er kansen voor hen moeten zijn en komen om in onze mooie provincie een succesvol bestaan op te bouwen. Juist omdat de jeugd de toekomst van onze samenleving in handen heeft, is ze daarom onmisbaar. Reden genoeg om ze zoveel mogelijk en op alle terreinen te betrekken bij die samenleving. We moeten echter erkennen dat er ook jongeren zijn, gelukkig relatief weinig, maar altijd teveel die problemen hebben of veroorzaken. Die moeten doelgericht en efficiënt worden geholpen, zodat er nieuwe kansen voor hen ontstaan. Het CDA wil dat problemen bij jongeren zo vroeg mogelijk worden opgespoord en zo dicht mogelijk bij huis worden opgelost. Dit betekent sterker inzetten op een preventieve aanpak, waarin vraaggericht werken voorop staat. De samenleving is ingewikkelder geworden, de overdracht van de waarden en normen op de nieuwe generatie moet op een eigentijdse manier gebeuren. De verantwoordelijkheid daarvoor blijft primair bij de ouders liggen. De eigen kracht van het gezin en zijn sociale omgeving moeten benut en versterkt worden.

Programmapunten
a. Het CDA wil dat de samenwerking met de gemeenten wordt geïntensiveerd om een sluitende en samenhangende aanpak met het provinciale jeugdbeleid te bewerkstelligen. Het CDA wil ruimte scheppen voor nieuwe en onorthodoxe initiatieven op het terrein van jeugdzorg, zodat jongeren eerder en sneller geholpen worden.
b. Doelmatig werken in de keten moet meer bevorderd worden. Het CDA wil dan ook dat de samenwerking tussen de verschillende actoren op dit terrein, zoals onderwijsinstellingen, het Bureau Jeugdzorg en de Gemeentelijke Centra voor Jeugd en Gezin wordt geïntensiveerd en op elkaar wordt afgestemd.
c. Het CDA vindt wachtlijsten als het gaat om kindermishandeling ontoelaatbaar. Bestrijding hiervan heeft de hoogste prioriteit. Het CDA wil dat in 2007 de wachtlijsten in de jeugdzorg duurzaam zijn weggewerkt en dat daarna de doorlooptijden teruggedrongen worden. Daartoe kan één registratiesysteem behulpzaam zijn, evenals het terugdringen van de bureaucratie en de regellast.
d. Het CDA is er een voorstander van om in de eerste plaats de eigen kracht van het gezin te mobiliseren, te benutten en te verstreken in plaats van direct naar de oplossing in de professionele hulpverlening te zoeken. Dat kan bijvoorbeeld door inzet van Eigen Krachtconferenties. De provincie moet stimuleren dat dit ook als uitgangspunt wordt gehanteerd bij de voorliggende gemeentelijke voorzieningen.
e. Het CDA wil dat de pleegzorg verder wordt versterkt. Belemmeringen voor pleegouders moeten worden weggenomen.
f. Het CDA ondersteunt deskundigheidsbevordering bij de op provinciaal niveau opererende instellingen op het terrein van vroegsignalering, opvoedingsondersteuning, de inzet van straathoekwerkers en het begeleid wonen voor jongeren.
g. Als er een sluitende (preventieve) netwerkstructuur voor jongeren is gerealiseerd, kan de ontwikkeling van deze groep tot 23 jaar beter worden gevolgd. Het CDA wil dat zo’n netwerkstructuur tot stand wordt gebracht.
h. Regionale initiatieven ter voorkoming van drankmisbruik onder jongeren worden ondersteund.

3.3 Welzijns- en vrijwilligerswerk

Visie - De druk op de zelfredzaamheid van burgers en de ondersteuning vanuit de directe omgeving, wordt steeds groter. We kunnen ook vaststellen dat veel mensen een positieve stimulans ontvangen, een extra prikkel of motivatie krijgen door als vrijwilliger deel te nemen aan de maatschappij. Ook de kerkelijke betrokkenheid en de impact daarvan in maatschappelijke zin is van groot belang. Vrijwilligers worden ook steeds belangrijker en hun maatschappelijke positie onmisbaar. Dat geldt voor veel terreinen, zoals zorg, cultuur, sport, natuur, landschap, etc. Dat neemt verder toe door de invoering van de WMO. De beschikbaarheid van vrijwilligers in de verschillende sectoren verschilt echter. De werving van vrijwilligers blijft nodig. Daarom zal deze groep beter gepositioneerd moeten worden, door ze ondersteuning te (laten) geven waaraan ze behoefte hebben, door de regellast te slechten waarmee ze ongewild en onnodig worden belast in hun vrijwilligerswerk. De (grote) steden zijn niet alleen de motoren van de werkgelegenheid met het daarbij behorende ontwikkelingspotentieel, maar er is eveneens sprake van een concentratie van maatschappelijke problematiek, zoals de armoede problematiek, veiligheid, werk en participatie.

Programmapunten
a. Versterking van de positie van het vrijwilligerswerk is noodzakelijk door het ontwikkelen en uitvoeren van een integraal vrijwilligersbeleid, deskundigheidsbevordering (vrijwilligersacademie) en intensivering van de werving. SVWO neemt daarbij het voortouw.
b. Het CDA wil dat de provincie de provinciaal maatschappelijke organisaties stimuleert bij de opzet van maatschappelijke stages, vooral voor middelbare scholieren.
c. Het CDA wil dat de vrijwilligers zo veel mogelijk worden ontlast en vrijgesteld van bureaucratie.
d. Armoedebestrijding blijft nodig en het CDA vindt dan ook dat de provincie daaraan een bijdrage moet leveren binnen haar mogelijkheden en zonder op het werkterrein van de andere overheden te komen.
e. De leefbaarheid van de grote steden wordt bevorderd door een provinciale inzet bij ondermeer de bestrijding van de armoede, de integratie van allochtonen, de bevordering van deelname aan het vrijwilligerswerk, opvoeding en onderwijs (zie ook 4.1. Ruimtelijke samenhang).
f. Het CDA ondersteunt initiatieven van betrokken gemeenten voor een sluitende aanpak van dak- en thuislozen.

3.4 Onderwijs

Visie - Goed onderwijs is van het allergrootste belang. Dat zal ook tot uiting komen op de terreinen van sport, welzijn, cultuur, jeugdzorg, geestelijke gezondheidszorg, arbeidsmarkt en ruimtelijke ordening. In de ondersteunende rol van die beleidsvelden, heeft de provincie een toegevoegde waarde voor de onderwijsdeelnemers en levert het tevens een bijdrage aan de sociaal-economische ontwikkeling van de regio’s.

Programmapunten
a. Het CDA vindt dat vernieuwende projecten van gemeente met een bovenlokale uitstraling in het kader van de brede schoolgedachte ondersteuning verdienen.
b. Het CDA wil dat de provincie en de gemeente een sluitende aanpak ontwikkelen voor het bestrijden van het voortijdig schoolverlaten.
c. Het CDA wil dat het (beroeps)onderwijs naadloos aansluit op de arbeidsmarkt.
d. Het hoger en universitair onderwijs wordt ingezet bij de promotie van de provincie.

3.5 Cultuur

Visie - Kunst en cultuur dragen bij aan de leefbaarheid en ontmoeting. Kunst en cultuur brengen mensen bij elkaar, overbruggen (culturele) verschillen en vergroten de participatie aan de samenleving. Amateurkunst en cultuureducatie dienen breed toegankelijk te zijn voor jong en oud en voor een breed publiek. De amateurkunst levert een belangrijke bijdrage aan sociale cohesie, de kwaliteit van kunstbeoefening en educatie. Kunst en cultuur geven kleur aan de samenleving, zijn de neerslag van beschaving, geven inhoud aan identiteit, verbreden de horizon, verleggen grenzen, geven mede inhoud en zin aan het bestaan en zorgen voor een zinvolle (vrije)tijdsbesteding. Daarnaast hebben kunst en cultuur maatschappelijke meerwaarde, voor de lokale en regionale identiteit, sociale cohesie, vrijwilligerswerk en de ruimtelijke inrichting van de provincie en zijn er raakvlakken met cultuurtoerisme en economie. Kunst en cultuur trekken toeristen en bedrijvigheid aan, geven kleur aan het leven, inspireren en confronteren. Festivals leveren daaraan een belangrijke bijdrage. De samenhang tussen cultuur (musea), economie, ruimte en sociale infrastructuur is zichtbaar in dorpshuizen, bibliotheken en kulturhusen en sportaccommodaties. Door wijziging van het Rijksbeleid ontstaat een grote restauratieachterstand bij grotere monumenten, zoals kerken, landgoederen en het industrieel en agrarische erfgoed.

Programmapunten
a. Het CDA vindt dat het cultuurbeleid van de provincie meer dan nu het geval is ook als middel moet dienen voor de bevordering van de sociale cohesie. Het beleid zal hier op toegesneden moeten worden.
b. Het gebruik van de streektaal wordt bevorderd.
c. De activiteiten van professionele kunst- en cultuurinstellingen zijn vooral gericht op jongeren. Bij toekenning van de provinciale subsidies zal daaraan getoetst moeten worden. De ontwikkeling van jeugdig talent krijgt bijzondere aandacht.
d. Het CDA wil dat de provincie extra aandacht besteedt aan de restauratie van de beeldbepalende monumenten in Overijssel.
e. Het CDA wil dat de provincie evenementen van bijvoorbeeld bovenlokale allure op het terrein van kunst, cultuur en sport ondersteunt. De lokale gemeenschap, bedrijven en instellingen zijn betrokken bij en leveren een bijdrage aan de realisatie van de activiteiten.

3.6 Sport
Visie - Sport en bewegen bevordert een gezonde leefstijl, stimuleert een zinvolle vrije tijdsbesteding, levert een bijdrage aan de persoonlijkheidsontwikkeling, aan de ontwikkeling van waarden en normen bij jeugdigen, draagt bij aan sociale cohesie en bevordert de integratie. De primaire verantwoordelijkheid ligt bij de sportorganisaties, ondersteund door het Rijk en de gemeenten. De provincie kan ook een bijdrage leveren aan de realisatie van voorzieningen. Grote (regionale) sportaccommodaties als stimulerende voorzieningen voor de ontwikkeling van de breedtesport zijn in de provincie beperkt aanwezig. De prestatiesport kan medegebruik van deze accommodaties maken. De aanpassing van sportvoorzieningen aan nieuwe ontwikkelingen heeft een impuls nodig.

Programmapunten
a. Het CDA wil dat de provincie initiatieven om te komen tot een provinciedekkend niveau van bovengemeentelijke sportvoorzieningen ondersteunt
b. Het CDA vindt dat breedtesport een belangrijke bijdrage kan leveren aan een gezonde leefstijl voor mensen (o.a. ouderen, jongeren) en de integratie in de samenleving. De provincie ondersteunt aansprekende projecten op dit terrein.

3.7 Integratie

Visie - De laatste jaren is er – terecht – meer aandacht gekomen voor de weerbarstige kanten van de integratie van grote groepen immigranten in onze samenleving. Nieuwkomers hebben hier te maken met omgangsvormen en onderlinge verhoudingen die vaak anders zijn dan die in hun land van herkomst. Een grote groep mensen heeft taal- en onderwijsachterstanden. Het CDA wil mensen met achterstanden van meet af aan helpen. Aan de andere kant mogen we dan ook van hen vragen volwaardig deel te nemen aan het onderwijs en de arbeidsmarkt. Integratie is immers een tweezijdig proces. Dat levert ook veel op. We zien onder immigranten veel nieuw ondernemerschap ontstaan. Daarmee creëren ze werkgelegenheid. De diversiteit in de samenleving is ook een bron van innovatie. Ook de Overijsselse samenleving moet participatie van de nieuwkomers meer mogelijk maken.

Programmapunten
a. Het CDA wil dat de bovenlokale organisaties worden ondersteund. Deze moeten zich vooral richten op de deelname van nieuwkomers aan de sociaal-economische en sociaal-culturele activiteiten. Bevorderen van de deskundigheid van vrijwilligers uit deze groep verdient voorrang.
b. Het CDA wil initiatieven blijven ondersteunen die er op gericht zijn een betere participatie op de arbeidsmarkt in de ruime zin van het woord, waaronder het bevorderen van ondernemerschap, mogelijk te maken.

3.8 Ouderen

Visie - Op meerdere plaatsen is de verzilvering al genoemd. Het CDA is van mening dat dit niet moet worden benaderd vanuit de daarmee samenhangende zorgen, maar juist vanuit de unieke rol die deze generatie nog in de toekomst kan spelen. We mogen deze mensen gerust aanduiden als de zilveren kracht voor de samenleving. Deze generatie wil zo lang mogelijk op eigen benen staan, hun eigen boontjes doppen en hun bijdrage aan de samenleving blijven leveren. Juist door de grote hoeveelheid tijd waarover ze beschikken en hun ervaring ligt hier een niet te onderschatten potentieel voor de samenleving. Wanneer dat vermindert of wegvalt door fysieke en/of geestelijke beperkingen, dan heeft men recht op en behoefte aan ondersteuning op maat zonder betutteling. Dan moet er een vangnet zijn waarbij respect en zorgzaamheid voorop staan. We kunnen en mogen deze groep niet over één kam scheren, maar zullen rekening moeten houden met de drie typen ouderen die zich ruwweg in drie leeftijdsfasen onderscheiden: ouderen in de leeftijd van 55-65 jaar (delen van de protestgeneratie), ouderen in de leeftijd van 65-75 jaar (delen van de zogenaamde stille generatie) en ouderen in de leeftijd van 75 jaar en ouder (de vooroorlogse generatie). Vanuit een integraal ouderenbeleid geredeneerd, liggen er vooral taken voor de provincie op de terreinen wonen, vervoer, vrijwilligers, cultuur en platteland. Daarbuiten mag van de provincie een actieve betrokkenheid verwacht worden in verschillende rollen.

Programmapunten
a. Het CDA wil dat de provincie de oudereneducatie stimuleert en faciliteert, e.e.a. gericht op het bijblijven, de zelfredzaamheid en de participatie, waar tegenover staat dat ook een beroep op de ouderen kan worden gedaan om te participeren en zich actief te blijven inzetten voor de samenleving.
b. Het CDA wil dat in het beleid de ouderen worden aangezet tot en gefaciliteerd bij het oppakken van een tweede ‘carrière’. Dat kan door een goed aanbod van opleidingen en educatie, informatie en advies, trajectbegeleiding, bemiddeling en het opzetten van uitwisselingsprogramma’s tussen werkgevers en vrijwilligersorganisaties. Dat kan ook door pilots te bevorderen die gericht zijn op leeftijdsbewust personeelsbeleid.
c. Het CDA wil dat ouderen zo lang mogelijk zelfstandig kunnen blijven wonen. Het CDA wil dan ook dat de provincie inzet op het ondersteunen en verstevigen van het vrijwilligerswerk dat dit mede mogelijk maakt.
d. Het CDA wil dat de provincie de gemeenten stimuleert en faciliteert bij vernieuwingen op gemeentelijk niveau, waarbij ouderen worden aangezet tot nieuwe en maatschappelijk relevante initiatieven.
e. Het CDA wil dat de provincie inzet op het stimuleren en innoveren van de welzijnsdiensten op bovenlokaal niveau ter bevordering van een efficiënte en effectieve inzet binnen de keten wonen, zorg en welzijn. Het gaat hierbij om bijvoorbeeld maaltijdservice aan huis, regieondersteuning door voorlichting en financiële dienstverlening, ondersteuning bij sociale contacten en hand- en spandiensten bij het dagelijks functioneren zoals klussendiensten.
f. Het CDA wil dat de provincie de mantelzorg ondersteunt om te voorkomen dat de continue doorgaande zorg van de mantelzorgers leidt tot overbelasting. Dit dient uiteraard in samenwerking met de gemeenten te geschieden. Het gaat dan om initiatieven op het terrein van voorlichting, informatie, lotgenotencontacten en het aanbod van vervangende mantelzorg.
g. Het CDA wil dat de provincie projecten faciliteert, gericht op de sociale participatie van senioren. Deze leiden tot een zinvolle dagbesteding en daarmee tot het voorkomen van eenzaamheid onder senioren.
h. Het CDA wil dat de provincie partijen met elkaar in verbinding brengt en de ketenkwaliteit in de zorg stimuleert. Hiermee wordt beoogd een verbetering van het aanbod voor ouderen tussen de zorgsectoren, dan wel tussen de professionele zorg, de mantelzorg en het vrijwilligerswerk. Hierbij is ook, juist voor senioren, van belang de bereikbaarheid van voldoende huisartsenzorg, ziekenhuiszorg en spoedeisende hulpverlening.